Việc phát triển thí điểm giá điện 2 thành phần từ ngày 1/1/2026 theo quyết định Bộ Công Thương là “bước đệm” giúp đánh giá tác động của phương án này để phương án giá điện 1 thành phần hiện nay, từ đó có những điều chỉnh phù hợp trước khi mở rộng áp dụng chính thức từ tháng 8/2027.

Tạo sự minh bạch và công bằng

Tại buổi làm việc với các đơn vị trực thuộc Bộ, cùng lãnh đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và các Tổng công ty Điện lực về cơ chế giá điện 2 thành phần mới tại đây, Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên khẳng định việc phát triển khai thí điểm giá điện 2 thành phần từ ngày 1/1/2026 với nhóm khách hàng sử dụng điện lớn là bước đi quan trọng trong thực hiện Luật Điện lực và Quyết định 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, hướng tới áp dụng từ 1/1/2026 đối với nhóm khách hàng sử dụng điện lớn.

Cơ chế này bao gồm giá công suất và giá điện, khác với cơ chế hiện tại 1 thành phần, chỉ tính toán lượng điện sử dụng. Cách tính mới phản ánh đúng bản chất sử dụng điện của từng khách hàng, đông lạnh thời gian tạo ra sự minh bạch và công bằng.

Chuyên gia Hà Đăng Sơn – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh cho biết, giá điện 2 thành phần (gồm giá điện theo công suất và điện năng tiêu thụ) sẽ giúp cho bên bán điện, tức là các công ty điện năng định hướng được nhu cầu.

Trong trường hợp này, bên mua điện phải tính toán và cam kết rõ ràng hơn, minh bạch hơn và sẽ phải chi trả theo cam kết đó. Làm như vậy, bên mua điện sẽ phải có trách nhiệm hơn với công việc dự kiến. Đây chính là bài toán để tối ưu hóa về mặt chi phí cho cả hai bên.

Đặc biệt, bên bán điện sẽ chủ động hơn trong sản xuất kinh doanh, trong mạng lưới điện đầu tư, nguồn điện thay vì câu chuyện thiết bị trong tính toán phụ tải của bên mua điện.

Cùng quan điểm này, Tiến Học viện Văn Bình – nguyên Viện Trưởng Đoàn Khoa học năng lượng cho rằng, việc áp dụng giá điện 1 thành như hiện nay (chỉ trả tiền theo năng lực tiêu thụ) chưa phản ánh chính xác chi phí ngành điện bỏ ra, nhà tư trong lĩnh vực điện phải đầu tư nhưng không tính hết hiệu quả đầu tư cho nguồn, đường dây, trạm biến áp để vận hành, từ đó lãng phí, ảnh đến chi phí của hệ thống và giá thành sản xuất điện.

Vì vậy, việc áp dụng giá điện 2 thành phần sẽ tạo ra công bằng hơn so với người bán, người mua và các trường hợp sử dụng điện.

Thực tế được tìm thấy trên thế giới, công việc tính giá điện 2 thành phần đã được thực hiện nhiều nước, phần lớn ứng dụng cho khách hàng sử dụng điện cho mục tiêu sản xuất, kinh doanh; một số ứng dụng nước cho hoạt động điện.

Tại các nước ASEAN, giá điện 2 thành phần được áp dụng hầu hết ở các nước nhắm đưa ra tín hiệu phù hợp cho cả bên sản xuất điện và tiêu thụ điện trong công việc nâng cao hiệu quả kinh tế từ việc phân tích, cũng như sử dụng nguồn năng lực hợp lý.

Ông Nguyễn Xuân Nam – Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam cho biết, ở khu vực Đông Nam Á, Thái Lan, Singapore, Indonesia, Malaysia… đều áp dụng giá điện 2 thành phần. Trong khu vực châu Á có Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Ấn Độ, còn các nước phát triển như Pháp, Anh, Mỹ đều đã áp dụng giá điện 2 thành phần.

Gấp rút chuẩn bị khai triển

Để phát triển hiệu quả, Bộ Công Thương chỉ đạo các đơn vị liên quan phối hợp khống chế, hoàn thiện Đề án giá điện 2 thành phần, đánh giá hoạt động và lãnh đạo Bộ lãnh đạo trước ngày 15/10/2025.

Theo đó, lãnh đạo Bộ Công Thương yêu cầu Cục Điện lực chủ trì với các đơn vị liên quan và Điện lực kiểm soát, tính toán, đề xuất sửa đổi Quyết định số 14/2025/QĐ-TTg ngày 29/5/2025 của Thủ tướng Chính phủ “Quyết định về cơ cấu biểu giá bán lẻ điện”dựa trên các cơ sở pháp lý hiện hành và quá trình phát triển khai triển trong thực tiễn; đồng thời khẩn trương xây dựng Thông tin sửa đổi Thông tư 16/2014/TT-BCT ngày 29/5/2014 của Bộ Công thương “Quyết định thực hiện giá bán điện” để quy định cách thức xây dựng khung giá.

“Việc này phải làm bài hát thể hiện việc xây dựng khung giá cho cơ chế giá điện 2 thành phần. Trong đó, EV phải giữ vai trò chủ công, đề xuất phương pháp xây dựng khung giá, bảo đảm quy tắc tính đúng, tính đủ, tính hết chi phí trong quá trình sản xuất, kinh doanh điện, bao gồm cả chi phí tải xuống”, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên mạnh mẽ.

Song đó, các đơn vị sẽ nhanh chóng, đề xuất sửa đổi Quyết định số 14/2025/QĐ-TTg và xây dựng thông tin sửa đổi Thông tư 16, bảo đảm nguyên tắc tính đúng, tính đủ chi phí điện, bao gồm cả chi phí truyền tải.

Đồng thời, các cơ quan liên quan tiếp tục tham khảo chính phủ quyết định nhóm đối tượng áp dụng cơ chế giá điện 2 thành phần, thuê tư vấn xây dựng phần mềm vận hành minh bạch, hoàn thành trước ngày 20/10/2025.

Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam Nguyễn Xuân Nam cho biết, Tập đoàn Điện lực Việt Nam đang tập trung thực hiện đúng chỉ đạo của Bộ trưởng để đến ngày 1/1/2026 sẽ phát triển khai thí điểm và phát triển khai đến 5 Tổng Công ty điện lực để chuẩn bị.

Tuy nhiên, từ nay đến 1/1/2026, còn rất nhiều công việc phải hoàn thành như: sửa các biểu giá điện, sửa Quyết định số 14/2025/QĐ-TTg ngày 29/5/2025 của Thủ tướng Chính phủ “Quy định về cơ cấu biểu giá bán lẻ điện”, các thông tin hướng dẫn, làm việc với các khách hàng, các cơ quan truyền thông thông tin và đánh giá sơ bộ các tác động ảnh hưởng của giá điện 2 thành phần…

Theo chỉ đạo của Bộ Công Thương, trong giai đoạn thí nghiệm, cơ chế sẽ áp dụng cho khách hàng sản xuất lớn, có sản lượng tiêu thụ từ 200.000 kWh/tháng trở lên và đấu nối cấp điện từ 22 kV trở lên.

Trong giai đoạn từ nay đến ngày 31/12/2025, hai hóa đơn sẽ được chạy song song, một cơ chế hiện nay để thanh toán thực tế, một cơ chế 2 thành phần để khách hàng tham khảo và điều chỉnh hành vi sử dụng điện trước khi phát triển thí nghiệm từ ngày 1/1/2026./.